Díli, Juñu 2026 (GMT News) – Inovasaun iha setor transformasaun agríkola iha Timor-Leste kontinua dezenvolve ho ritmu pozitivu, liuhusi aparesimentu produtu lokal ho valor akresentadu aas hanesan “Lulik Spirit” no “ARAK BAFO”, ne’ebé transforma matéria-prima nasional hanesan kafé no sorgum sai whisky ho identidade Timoroan.
Durante vizita ba unidade produsaun “Lulik Spirit” iha Suku Madohi, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli, Ministru Komérsiu no Indústria, Nino Pereira, subliña katak iniciativa hanesan ne’e demonstra kapasidade emprezáriu Timoroan sira atu transforma rekursu lokal sai produtu inovativu ne’ebé bele konkorre iha merkadu nasional no internasionál.
Ministru refere katak governu kontinua komprometidu atu apoia dezenvolvimentu indústria transformasaun, tanba setor ida-ne’e importante ba diversifikasaun ekonomia nasional, kria empregu no aumenta rendimentu ba produtor lokal sira.

“Lulik Spirit” mak bebida espirituozu ne’ebé desenvolve husi kafé Timoroan ho kombinasaun ingrediente sira seluk. Produtu ne’e hahú komersialmente iha tinan 2025 no atualmente distribui ona iha merkadu nasional, ho resesaun favorável husi konsumidór sira ne’ebé aprecia sabor no karakterístika úniku produtu ne’e.
Nain ba empreza, Gaudêncio Bernardino Soares, hateten katak unidade produsaun atualmente produz cerca botir 50 kada fulan. Nia esplika katak maski embalajen botir sira importa husi China, prosesu formulasaun, fermentasaun no produsaun realiza tomak iha Timor-Leste.
Aleinde “Lulik Spirit”, marka lokal ARAK BAFO mos komesa atrai atensaun tanba nia utiliza sorgum (BAFO Kay Rala) hanesan matéria-prima prinsipal atu produz whisky. Sorgum mak ai-han tradisionál ne’ebé durante décadas utiliza liu ba konsumu familiar no alimentasaun animal, maibé agora hahú transforma sai produtu komersiál ho valor ekonomiku aas.

Espesialista sira konsidera katak utilizasaun sorgum ba produsaun whisky bele loke oportunidade foun ba agrikultór Timoroan sira, liuliu iha área sira ne’ebé kondisaun klimátika menus favorável ba kultivasaun ai-han seluk. Sorgum mos koñesidu tanba nia rezisténsia ba tempu maran no nesesidade bee ne’ebé relativamente ki’ik.
Transformasaun kafé no sorgum sai whisky konsidera hanesan ezemplu klaru kona-ba oinsá rekursu agríkola nasional bele hetan valor akressentadu liuhusi prosesamentu industrial. Inisiativa sira ne’e la aumenta deit valor komersiál ba matéria-prima lokal, maibé mos kontribui ba dezenvolvimentu cadeia de valor nasional husi produsaun to’o komersializasaun.
Gaudêncio hateten katak, apoiu husi instituisaun governamentál hanesan SECoop no TradeInvest Timor-Leste importante tebes atu hasa’e kapasidade negósiu, melhora padraun kualidade no promove produtu Timoroan iha merkadu.
Emprezáriu sira mos manifesta esperansa katak iha futuru bele aumenta kapasidade produsaun, desenvolve embalajen lokal no explora oportunidade exportasaun ba merkadu internasionál, hodi halo whisky produs husi kafé no sorgum Timoroan sai embaixadór ida ba identidade no kreatividade nasional.
Vizita Ministru Komérsiu no Indústria ba unidade produsaun ne’e reflete esforsu governu atu fortalece indústria lokal, promove inovasaun no enkoraja transformasaun rekursu nasional sai produtu ho valor akresentadu aas, hodi kontribui ba kresimentu ekonomia sustentável no reduza dependénsia ba importasaun.
